Opinia krytycznoliteracka: Andrzej Zaniewski – krytyk, literat. Prezentacja autorska książki: dr Marian Stępniewski. Dyskusja i prowadzenie: dr Agnieszka Zięba-Dąbrowska (w imieniu dyrektora MHPRL dr. Janusza Gmitruka oraz wicedyrektora dr. hab. Jerzego Mazurka).
Jest to historia ludzi, którzy rodzili się na opatowskiej ziemi, u podnóża Świętej Góry. Ziemia tam urodzajna, pełna bogactw natury, przyjazna człowiekowi. Kochali ją i uprawiali starannie, a ona odpłacała im bogatymi zbiorami. Przeciwstawiali się carskiemu zaborcy, gorąco wspierali powstańców styczniowych, aktywnie uczestniczyli w odbudowie Niepodległej i narażali życie podczas hitlerowskiej okupacji, a zaraz po wojnie niektórzy z nich bezzasadnie prześladowani, a kochających swą ziemię nazywano ,,kułakami”. Pracowici i utalentowani, w potrzebie odważni, zawsze sprawiedliwi. Tym ludziom, potomkom przybysza z dalekiej Italii - Laurentio Domani i Zuzanny Grzybówny z Worowic, poświęcona jest ta książka – tak swoje dzieło przedstawia autor w zawartym w niej wstępie.
Wspomniany Laurentio Domani po ślubie z Zuzanną Grzybówną wybrał Polskę na wspólne miejsce do życia. Zamieszkali w Worowicach, kilkanaście wiorst od Opatowa w domu pod numerem 7. Ten fakt zaowocował przyjściem na świat kolejnych pokoleń rodziny. Ich życie i dzieje choć indywidualne i szczególne przypominają losy i doświadczenia będące udziałem wiele polskich rodzin.
Marian Stępniewski w książce Dumaniowie kreśli obraz świata zanurzonego w refleksji, zadumie i poszukiwaniu sensu istnienia. Już sam tytuł sugeruje, że mamy do czynienia nie tyle z klasyczną narracją fabularną, ile z sagą rodzinną, w której bohaterowie stają się nośnikami określonych postaw wobec życia. „Dumaniowie” to bowiem ludzie zatrzymujący się w biegu codzienności, skłonni do namysłu nad tym, co ukryte pod powierzchnią pozornie zwyczajnych zdarzeń. Ich losy są ściśle związane z historią Polski i narodu.
Autor buduje swoją opowieść w sposób subtelny, unikając gwałtownych zwrotów akcji na rzecz pogłębionej analizy psychologicznej. Bohaterowie książki zmagają się z pytaniami o tożsamość, sens wyborów oraz relację z innymi ludźmi. Ich „dumanie” nie jest bierną kontemplacją, lecz aktywnym procesem wewnętrznym, prowadzącym do prób zrozumienia siebie i świata. W tym sensie książka Stępniewskiego wpisuje się w nurt literatury refleksyjnej, gdzie najważniejsze wydarzenia rozgrywają się nie na zewnątrz, lecz w ludzkiej świadomości.
Istotnym elementem utworu jest język – oszczędny, ale jednocześnie nasycony znaczeniami. Autor posługuje się nim w sposób precyzyjny, unikając zbędnej ornamentyki, co dodatkowo podkreśla filozoficzny charakter tekstu. Dzięki temu czytelnik zostaje niejako zaproszony do współuczestnictwa w procesie myślenia, do własnej interpretacji przedstawionych sytuacji i postaw.
