Serwis korzysta z plików cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę, że będą one umieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Mogą Państwo zmienić ustawienia dotyczące plików cookies w swojej przeglądarce.

dzisiejsza
pogoda

18°
11°

Kalendarium Niepodległości – maj 1918 r.

29-05-2018 23:16 | Autor: Marian Marek Drozdowski
W cieniu Bitwy Kaniowskiej na drodze do wspólnej walki z mocarstwami centralnymi.

1 maja

- Formowanie Brygady Polskiej Siły Zbrojnej ( Polnische Wehrmacht) w Zegrzu z wyszkolonych oddziałów w Komorowie i Ostrowi Mazowieckiej pod kierunkiem instruktorów niemieckich. Głównym Inspektorem Brygady był gen Borth, były gubernator Łodzi . Całość podlegała bezpośrednio naczelnemu wodzowi gen. Hansowi Beselerowi.

- Kpt Wissow – przedstawiciel dowództwa niemieckiego – zawiadomił o rozkazie zdemobilizowania I Korpusu Wschodniego i demobilizacji wszystkich polskich sił zbrojnych na Ukrainie , dowodzonych przez gen Osińskiego. Generał uzależnił wydanie rozkazu o demobilizacji od decyzji Rady Regencyjnej w Warszawie.

3 maja

- Teatry warszawskie i krakowskie w sto dwudziestą siódmą rocznicę Konstytucji Majowej z 1791 r. rozpoczęły spektakle wieczorne odegraniem hymnu narodowego. W kościołach, zborach ewangelickich i synagogach Królestwa Polskiego odbyły się okolicznościowe nabożeństwa.

4 maja

- Aresztowanie przez Niemców Ukraińskiej Rady Ludowej w Kijowie i przekazanie władzy powolnemu im atamanowi Pawłowi Skoropadskiemu.

5 maja

- Socjaliści i socjaldemokraci polscy i europejscy świętowali setną rocznicę urodzin Karola Marksa, filozofa i teoretyka socjalizmu międzynarodowego, którego myśl ekonomiczną i filozoficzną poddawano zróżnicowanym interpretacjom.

6 maja

- Wręczenie ultimatum Dowództwu II Korpusu Wojska Polskiego na Wschodzie z żądaniem złożenia broni w ciągu 3 godzin. W odpowiedzi gen. Józef Haller zrządził pogotowie bojowe i umocnienie pozycji pod Kaniowem. Stan liczebny Korpusu wynosił 7000 żołnierzy i 500 oficerów.

7 maja

- W Bukareszcie podpisano traktat pokojowy między Rumunią a mocarstwami centralnymi, który zmusił oddziały polskie do opuszczenia tego kraju.

8 maja

- Miasto Nancy uchwaliło ofiarowanie 3. Pułkowi Strzelców Polskich we Francji sztandaru – „aby prowadził żołnierzy polskich do zwycięstwa”.

- Gen. Beseler, jako naczelny wódz Polskich Sił Zbrojnych, pozbawił Radę Regencyjną praw do decydowania o kwestiach wojskowych. Wezwał on Radę by do niepośredniczenia na przyszłość między wojskiem polskim na wschodzie a dowództwem niemieckim.

- Pod datą 8 maja – Dnia św. Stanisława – księżna Maria Lubomirska zanotowała: „ W mieście ( Warszawie p. m.) stosunki fatalne, brak pieniędzy, nieokiełzane wymagania urzędników i robotników. Prezydent (Piotr Drzewicki p. m.) bezsilny, bo bez egzekutywy – on za miękki, Niemcy obojętnie pogardliwi. Bolszewicki duch się zakrada.. Bieda wielka, nieuczciwość olbrzymia.” ( Pamiętnik Księżnej Marii Zdzisławowej Lubomirskiej 1914-1918, Warszawa 1997, s. 631)

10 maja

- Posłuszna Rada Regencyjna pismem specjalnym zrzekła się władzy nad wojskiem polskim na wschodzie. Jej pismo w tej sprawie dotarło do gen Józefa Dowbora-Muśnickiego dopiero

21 maja w czasie pertraktacji demobilizacyjnych z Niemcami.

- Przywódca Związku Sokołów Polskich w Ameryce – Teofil Starzyński – zwrócił się z apelem do oficerów rekrutujących do Armii Polskiej we Francji i komitetów obywatelskich Polonii Amerykańskiej – o zorganizowanie szerokiej akcji na rzecz Funduszu Majowego, który był wykorzystany na ubezpieczenia ochotników polonijnych do Armii Polskiej we Francji

(75 %) i potrzeby wspomnianej Armii (25 %).

11 maja

- Bitwa o honor żołnierza polskiego pod Kaniowem . Niemcy uderzyli na otoczone oddziały polskie, mając przewagę dobrze uzbrojonych 12 tys. żołnierzy. Walka trwała od czwartej rano do szesnastej.Wobec braku amunicji i braku rezerw dowództwo polskie zmuszone była podpisać układ kapitulacyjny. Warunki tego układu nie były respektowane przez stronę niemiecką . Rozbrojeni żołnierze polscy zostali aresztowani i wysłani do obozów. Gen Józef Haller uszedł do Kijowa w cywilnym ubraniu. Została sfingowana jego śmierć i pogrzeb.

„W czasie toczących się układów – wspomina gen. Haller – wydałem tajne rozkazy ustne do oficerów i podoficerów tych oddziałów, które zdecydowały się pozostać ze mną na wschodzie dla dalszego organizowania polskich sił zbrojnych celem kontynuowania chwilowo przerwanej walki.. W ten sposób – o ile pamiętam – blisko dwa tysiące żołnierzy II Korpusu pozostało na wschodzie, jako kadry znakomite , z których powstał naprzód samodzielny oddział na Murmaniu w Karelii, 5 dywizja syberyjska pod dowództwem płk Rymszy i płk Czumy, którego wysłałem jeszcze przed bitwą pod Kaniowem przez Moskwę do Orenburga i Samary, oraz oddziały w Odessie, później także nad Donem.”( Józef Haller, Pamiętniki, Londyn 1964, s. 158-159)

- „Po Kaniowie – pisze Władysław Pobóg-Malinowski – Bolesław Wieniawa-Długoszowski, Andrzej Strug i Józef Beck dotarli do Moskwy. Utworzyli tam Komisję Wojskową i po rokowaniach z ambasadą francuską, która w głównych swych punktach ustalała warunki skupienia żołnierzy polskich w północnych portach Rosji, w Archangielsku i Murmańsku, przewiezienia ich do Francji i wcielenia ich do szeregów tworzonej tam Armii Polskiej.” (Władysław Pobóg- Malinowski, Najnowsza historia polityczna Polski, Tom drugi 1914-1939. Londyn 1967, s. 122)

12 maja

- Transportowanie rozbrojonych żołnierzy II Korpusu Wojska Polskiego na Wschodzie do obozów w Niemczech. Zarejestrowano 3000 żołnierzy i 250 oficerów. W czasie transportu wielu zbiegło korzystając życzliwej pomocy Polaków i Ukraińców.

13 maja

- W Rosji bolszewickiej wszedł w życie dekret o przymusowej rekwizycji produktów rolnych.

13-17 maja

- W świetle wspomnień Wincentego Witosa w ramach obchodów 50-lecia położenia kamienia węgielnego pod Teatr Narodowy w Pradze: „Czesi urządzili wielki zjazd przedstawicieli wszystkich narodów słowiańskich pod panowaniem austriackim, a także i spoza granic państwa Rosjan. Na zjazd ten zaprosili i nas Polaków. Na dzień wyznaczony oprócz mnie przybyli: poseł (Włodzimierz) Tetmajer, prof. (Stanisław) Głąbiński, Aleksander Skarbek, poseł Jędrzej Moraczewski i Hipolit Śliwiński. Oprócz posłów przybyło do Pragi około 60 Polaków z różnych części kraju, przeważnie ze Lwowa i Krakowa, a pomiędzy nimi: (Bolesław) Limanowski, Jan Kasprowicz i malarz (Ludwik) Stasiak.. Polacy z Królestwa nie przybyli wskutek zakazu...Z Polaków przemawiali wszyscy posłowie, a oprócz nich Limanowski i Kasprowicz. Czesi wcale nie taili, że to zebranie uważają za dalszy ciąg Kongresu Narodów Słowiańskich, który się odbył w Rzymie w pierwszej połowie kwietnia 1918 r.” (Wincenty Witos, Moje wspomnienia, Paryż,1964, s. 176)

16 maja

- Koło Polskie w parlamencie wiedeńskim uchwaliło porzucenie koncepcji wskrzeszenia Polski u boku Austrii, decydując się na rozejście z monarchią austro-węgierską,

17 maja

- „Podczas pobytu Piłsudskiego w Magdeburgu, 17 maja 1918 r. zmarł w Paryżu Bronisław Piłsudski (jego brat – p. m). Po powrocie z Syberii w 1906 r. mieszkał u Piłsudskich w Krakowie. Po wybuchu wojny, będąc poddanym rosyjskim, opuścił Austrię i udał się do Lozanny. Tam jakiś czas utrzymywał kontakt z Komitetem Narodowym Polskim, a po przyjeździe do Paryża był jego współpracownikiem i nawet mieszkał w gmachu Komitetu przy 11-bis Avenue Kleber. Spotykał się często z Władysławem Mickiewiczem był blisko z prof. Zygmuntem Zaleskim. Miał duży dorobek naukowy w dziedzinie etnografii po rosyjsku i francusku (m. in. „Aborigieny Ostrowa Sachalina”, Poezja Gilaków, Le scroix lithuuaniennes) i pełnił funkcję sekretarza Komisji Etnograficznej Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie. Był to człowiek bardzo uczciwy, spokojny i cichy, żył swym własnym życiem wewnętrznym...W Kleber (w siedzibie Komitetu Narodowego Polskiego p. m.) był widomym znakiem unii polsko-litewskiej . Unii pojętej nie tylko jako postulat polityczny, ale jako światowej doniosłości zjawisko moralne. Wnosił też tam (wspomina prof. Zaleski – p. m.) specjalny rodzaj miękkości i tkliwości zarazem, który nie wyklucza siły ani dumy.”

( Kalendarium życia Józefa Piłsudskiego, Tom I, Warszawa 1998, s. 503)

18 maja

-Maria Dąbrowska pracująca w Ministerstwie Rolnictwa (referat opieki nad bezrolnymi), kierowanym przez wybitnego działacza spółdzielczego Zygmunta Chmielewskiego, w swym „Dzienniku” podkreśla, że Warszawa literacka żyła wiosną1918 r. m. in. twórczością Kazimiery Iłłakowiczówny, która wydała zbiór „Trzy struny” (Piotrogród 1917), a przede wszystkim żyła twórczością Juliana Tuwima. „Tuwim – wspominała – jest kimś z innego świata, bardzo młody i aż za młodzieńczy w swoich rzeczach, w pysze i zarozumiałości, ale talent na pewno duży– niektóre rzeczy bardzo piękne, przy czytaniu wprost porywające. Muzyczność, lotność, powietrzność. .Nazwałabym tę poezję muzyką w plenerze.” (Maria Dąbrowska, Dzienniki 1914-1932. T. 1, Wybór, wstęp i przypisy Tadeusz Drewnowski, Warszawa 1988, s. 205)

19 maja

- Na zjeździe w Pradze Czesi podjęli rezolucję o samostanowieniu. W odpowiedzi premier Austrii Seidler wydał rozporządzenie podziału Czech na okręgi, w tym dwa okręgi niemieckie, dla łatwiejszego manipulowania konfliktami narodowościowymi w tym kraju.

20 maja

- XIV Kongres Polskiej Partii Socjal-Demokratycznej w Krakowie przyjął rezolucję, w której podkreślono: „ Żądamy wprowadzenia ośmiogodzinnego dnia pracy, zupełnej swobody koalicji, zupełnej swobody druku, zgromadzeń i stowarzyszeń, unarodowienia domen (majątków ziemskich należących do panujących – p. m.), kopalni, środków komunikacyjnych, fabryk i środków produkcji, uspołecznienia kredytu publicznego i handlu, wszechstronnej opieki społecznej, bezpłatnej nauki ogólnej i zawodowej i w ogóle wprowadzenie w życie siły i sprawności społecznej i politycznej szerokich mas ludowych” („Naprzód” , nr 115 , 23 V 1918).

- Z Rosławia przez Bobrujsk ruszyły setki polskich uchodźców do kraju, na prymitywnych wozach konnych, pod wodzą Stanisława Wojciechowskiego – prezesa Rady Polskiej Zjednoczenia Międzypartyjnego. Przedzierali się oni tygodniami przez tereny zniszczeń wojennych, kontrolowane przez bolszewików, okupacyjne władze niemieckie i zbolszewizowane bandy chłopskie, okradające uchodźców. „Poczucie bezsilności – wspomina S. Wojciechowski – wobec okupantów i poniesione w Rosji porażki na polu organizacji politycznej i wojskowej napełniały serca smutkiem. Nie zdobyliśmy się na wielką solidarność narodową, która mogła zaważyć na tym froncie...Tak 18 czerwca skończyła się trwająca cały miesiąc pielgrzymka do Polski. Przyjechałem zupełnie ogołocony z pieniędzy, wydanych na łapówki bolszewikom i Niemcom.” (Stanisław Wojciechowski, Moje wspomnienia, Część I, Warszawa 2017, s. 351)

21 maja

- Po wielu dyskusjach i sprzeciwie oficerów związanych z myślą polityczną J. Piłsudskiego, na czele z płk Bartą ( Przemysławem Bartethel de Weydenthal), gen. Karnicki, płk Szpręglewski i inż Landsberg podpisali, w imieniu I Korpusu, umowę o jego demobilizacji.

23 maja

- Komenda Główna Polskiej Organizacji Wojskowej wydała regulamin wewnętrzny organizacji, w którym czytamy: „1. POW dąży do wywalczenia Polski zjednoczonej i niepodległej o ustroju demokratycznym i ludowym; 2. POW jest organizacją bezpartyjną , o charakterze ogólnonarodowym. Odda się ona do rozporządzenia Rządu Polskiego, powstałego z woli narodu, który podejmie walkę o wolność Ojczyzny drogą rewolucji; 3. Do osiągnięcia swych zadań dąży POW przez skupienie w swych szeregach ludzi silnych i gotowych do walki i poświęceń , tworząc z nich doborowe oddziały, silne spoistością ideową i karnością... ; 5. Budowa wewnętrzna organizacji jest ściśle wojskowa, życiem jej rządzi rozkaz i zasada bezwzględnej karności; 6. Organizacja jest ściśle konspiracyjna”.

(Narodziny II Rzeczypospolitej. Wybór dokumentów 1866-1925, Warszawa 1981, s. 410)

- „Na czele POW – pisze Jędrzej Moraczewski – stanął pułkownik I Pułku Piechoty I Brygady – Edward Rydz- Śmigły, niezmordowany bojownik o niepodległość. On, wraz z Jędrzejem Moraczewskim politycznym jej reprezentantem, wytężyli wszystkie siły do zorganizowania zbrojnej walki z najazdem. Nawiązano stosunki z wojskowymi Polakami, służącymi w armii austriackiej. Zawiązano sieć tajnej organizacji wojskowej wewnątrz armii dla przygotowania ludzi, broni i amunicji w kraju. Rozwinięto silną agitację na frontach za porzuceniem szeregów i dezercją do kraju lub poddawania się do niewoli. Grunt był podatny. Dezercja zaczęła się szerzyć w niebywały sposób. „Polski urlop” zyskał sobie sławę w armii, kraj napełnił się olbrzymią ilością dezerterów.” (Jędrzej Moraczewski, Przewrót w Polsce, Warszawa 2015, s. 42)

- Organizacjami lewicowymi ruchu niepodległościowego kierował tzw. Konwent A. „Konwent – wspomina jego członek Leon Wasilewski – złożony z jednostek wybitnych i przedsiębiorczych, występował jako zastępstwo uwięzionego Komendanta i podjął – w oparciu o POW, przy pomocy partii lewicowych, na które miał wpływ – cały szereg akcji , które w końcu doprowadziły do rozbrajania okupantów i utworzenia rządu ludowego w Lublinie. Konwent czynił też między innymi kroki w celu uwolnienia Komendanta z twierdzy magdeburskiej, co się jednak zupełnie nie udało.”( Leon Wasilewski, Piłsudski jakim Go znałem. Warszawa 2013, s. 203.)

- Konwent B dla skupienia organizacji prawicowych, kierowany przez Stanisława Staniszewskiego, zupełnie się nie udał, zdaniem L. Wasilewskiego . Kluczową rolę w tych organizacjach zajmował ruch narodowo-demokratyczny, kierowany przez Romana Dmowskiego i jego ideowych zwolenników.

25 maja

- Powstanie frontu antybolszewickiego w Rosji nad Wołgą w oparciu o Czeski Legion, z którym współpracowały polskie oddziały.

26 maja

- W wykonaniu umowy z 21 maja następuje demobilizacja I Korpusu w Bobrujsku. Ogółem zdemobilizowano 23  561 żołnierzy. Niemcy zabrali 9933 koni wraz z sprzętem . Ostatni transport wrócił do kraju 7 lipca 1918 r.

- Gruzja i Armenia ogłosiły niepodległość.

27 maja

- Trzecia w roku 1918 ofensywa niemiecka na froncie zachodnim w rejonie Chemin de Dames. Oddziały niemieckie wdarły się 20 km w głąb i dotarły nad Marnę, zagrażając jak w 1914 r. Paryżowi.

- Narada polskich organizacji wojskowych i politycznych w Kijowie. Na zebraniu z udziałem gen Hallera, płk Żymierskiego i płk Łukoskiego (II Korpus), płk Bagińskiego ( I Korpus), por Miedzińskiego, Wieniawy Długoszowskiego, por Kamskiego i por. Schaetzla ( I Brygada Legionów) i Lisa-Kuli (POW) oraz przedstawicieli politycznych organizacji uchwalono formowanie wojska polskiego przeciw Niemcom wszędzie, gdzie będą ku temu warunki.

28 maja

- Koło Polskie w parlamencie wiedeńskim, w odpowiedzi na wizytę cesarza Karola w Krakowie, uchwaliło, że jego celem jest niezależna, suwerenna Polska z dostępem do morza.

-Proces przeciwko legionistom II Brygady w Marmaros-Siget na czele z Romanem Góreckim jako głównym oskarżonym. O zdradę stanu oskarżono 91 oficerów i 240 szeregowców. Proces trwał kilka miesięcy.

29 maja

- Do Warszawy przybył Wizytator Apostolski Achilles Ratti, by pomóc Kościołowi polskiemu przygotować się do powstania zjednoczonego państwa polskiego. Jego przybycie poprzedził List Apostolski Benedykta XV do biskupów Metropolii Warszawskiej, z 25 kwietnia 1918 r, w którym czytamy: „ Wyrazy miłości, jakie Nam ostatnio wypowiedzieliście, tym bardziej sobie cenimy ,że one wypadły na czasy, gdy dla Polaków i swobody ogólne i wolność Kościoła katolickiego świtają.” (Metropolia Warszawska a narodziny II Rzeczypospolitej, Warszawa 1998, s, 22)

30 maja

- Zawarcie umowy czechosłowackiej w Pittsburgu o utworzeniu wspólnego państwa Czechów i Słowaków z zagwarantowaniem pełnej autonomii dla Słowaków. W przyszłości Czesi tego zobowiązania nie zrealizowali.

maj 1918

- W Rosji szalała wojna domowa. Rząd bolszewicki stracił kontrolę nad większością kraju. Wojska niemieckie wchodziły w głąb południowo-zachodniej części dawnej Rosji. Turcy osiągnęli wybrzeże Morza Czarnego i maszerowali do Baku nad Morzem Kaspijskim. Watahy tatarskie i tureckie terroryzowały ludność cywilną. Przywódca kozaków dońskich, wybrany 11 maja 1918 r., Piotr Krasnow, zorganizował opór przeciwko władzy bolszewickiej nad Donem. Sprawował on wspólnie z armią Antona Denikina kontrolę nad terytorium od linii frontu niemieckiego do Wołgi i odciął zaopatrzenie dla terenów kontrolowanych przez bolszewików, paraliżując funkcjonowanie linii kolejowej Carycyn - Moskwa. Na tych terenach rosyjskiej wojny domowej żyły dziesiątki tysięcy Polaków, dyskryminowanych zarówno przez bolszewików, jak i też przez tzw. kontrrewolucyjne oddziały białej Rosji.

Wróć

Inne artykuły

Mundial 2018 pod Kopą Cwila Na cześć Krychowiaka wszyscy hip-hip-huuurrra! – nawoływał spiker po zakończonej transmisji meczu z Senegalem. Kibice podjęli wyzwanie, jednak nie było słychać wielkiego entuzjazmu. Przecież ten zdawałoby się prosty mecz został przegrany.
MAL już działa!! W sobotę 16 czerwca odbyła się uroczystość otwarcia Miejsca Aktywności Lokalnej (MAL) na Zielonym Ursynowie przy Dzielnicowym Ośrodku Kultury Ursynów przy ul. Kajakowej 12b.
Nowa parkowa alejka Mieszkańcy Ursynowa Północnego, zwłaszcza ci z okolic Puszczyka, Pięciolinii i Wiolinowej, mają kolejny powód do dumy. Na terenie zielonym, znajdującym się pomiędzy tymi ulicami, powstała zupełnie nowa, parkowa alejka – wykonana w ramach zeszłorocznej edycji Budżetu Partycypacyjnego.
Głosujmy na projekty BP jak najszybciej! Wywiad z burmistrzem Ursynowa Robertem Kempą.